Op de eerste dag van april houden mensen elkaar voor de gek. Volgens deze vrolijke traditie is het op 1 april geoorloofd om je collega's, familie of vrienden op het verkeerde spoor te zetten. Let die dag ook op met de berichtgeving van de media, de kans is groot dat een vreemd bericht achteraf een grap blijkt te zijn.
You are here
Rituelen en tradities in vlaanderen
100 dagen is een jaarlijks terugkerend fenomeen. Het gaat om een feest dat als afscheidsritueel beschouwd kan worden: 100 dagen is namelijk de dag waarop studenten uit het zesde middelbaar hun laatste honderd dagen in het secundair onderwijs vieren.
Vier weken voor Kerstmis begint de adventstijd. De term “advent” is afkomstig van het Latijnse werkwoord “advenire” en betekent “aankomen, arriveren”. De advent is met andere woorden de periode waarin christenen de komst en de wederkomst van Christus verwachten en voorbereiden. De oorsprong ervan ligt in het Oosten en de advent zou reeds gevierd worden sinds de vierde eeuw.
Om te beslissen wie mag beginnen met een spelletje of wie als eerste een bepaalde functie mag vervullen binnen een spelletje, worden er aftelrijmpjes gebruikt. Daarbij wordt iedere deelnemer, of bijvoorbeeld de rechtervoet van iedere deelnemer, op de maat van het aftelrijmpje met de vinger aangewezen. De persoon die wordt aangewezen op het moment dat het liedje stopt is ‘hem’, of is ‘hem’ net niet.
Jaarlijks worden er in België heel wat verkiezingen gehouden, de één al formeler dan de andere. Zo zijn er natuurlijk de politieke verkiezingen waarvoor stemplicht geldt, maar evengoed vallen miss- en misterverkiezingen, de keuze van Prins Carnaval of populariteitswedstrijden zoals Idool onder deze categorie. Zelfs kinderen kiezen vanaf het derde leerjaar jaarlijks voor hun vertegenwoordigers in de klassenraad, inclusief stemhokjes, voorzitter en bijzitter.
Allerheiligen wordt op 1 november gevierd ter ere van alle heiligen. Eén dag later volgt Allerzielen, een feest waarop alle overledenen herdacht worden. Beide feestdagen worden vooral door de rooms-katholieke gemeenschap gevierd. Binnen andere levensbeschouwingen zijn er eveneens momenten waarop heiligen en overledenen herdacht worden, maar deze vieringen vallen op andere data en verlopen ook op een andere manier.
Op Aswoensdag begint de veertigdagentijd. Aswoensdag wordt niet vermeld in de Bijbel, maar is wel een rooms-katholieke feestdag. Omdat Aswoensdag de vastentijd inluidt, is deze dag meteen ook een belangrijke vastendag. De rooms-katholieken tussen 18 en 60 jaar wordt geacht om op Aswoensdag slechts één volledige maaltijd te nuttigen. Die maaltijd mag geen vlees bevatten. Vis is wel toegestaan. Daarnaast gaan gelovigen op Aswoensdag naar de kerk. Tijdens de kerkdienst worden de palmtakjes die het jaar voordien op Palmzondag werden uitgedeeld, verbrand.
Het is onmogelijk om te spreken over dé overgangsrituelen in hét boeddhisme, omdat boeddhisme eerder een containerbegrip is voor heel wat stromingen. Ze gaan allemaal terug op de historische figuur van Siddhartha Gautama die leefde in de 5de-4de eeuw v.C., maar vertonen verder veel verschillen. Ruwweg zou men een opdeling in drie grote tradities kunnen maken: het theravada of zuidelijk boeddhisme, het mahayana of noordelijk boeddhisme en de vajrayanatraditie.
Petanque of jeu de boules is wellicht de bekendste bolsport ter wereld. Deze Franse volkssport bij uitstek is de laatste jaren ook in Vlaanderen uitgegroeid tot een vaste waarde. Heel wat dorpspleintjes in Vlaanderen hebben tegenwoordig een petanquebaan, waar buurtbewoners het op warme zomeravonden tegen elkaar opnemen.
Het inrichten van een cantus is één van de oudste tradities die verbonden zijn aan het studentenleven. Studentenverenigingen, de uiteindelijke organisatoren van cantussen, zijn reeds in de late middeleeuwen ontstaan. Toen al bestond de behoefte om contact op te zoeken met studenten die eenzelfde studierichting volgden of die afkomstig waren uit dezelfde streek. Tijdens dergelijke samenkomsten werd er nogal dikwijls voor amusement gezorgd. Zo werd er bijvoorbeeld ook regelmatig gezongen.
Carnaval bestaat al erg lang. In het begin was het een overgangsfeest. Al in het oude Egypte en bij de Grieken en Romeinen werd het einde van de winter en het begin van de lente uitbundig gevierd. Tijdens de koude en donkere wintermaanden groeide immers niks op de velden en tegen het eind van de winter waren de voedselvoorraden dan ook op. De mensen waren zo blij dat ze in de lente opnieuw het veld konden bewerken, dat ze verkleed door de straten liepen om dat te vieren.
In de maand december vieren joden Chanoeka. Dit inwijdingsfeest of lichtfeest duurt acht dagen en herdenkt de herinwijding van de tempel te Jeruzalem in de tweede eeuw vóór onze jaartelling. Elk jaar begint Chanoeka op een andere datum gezien de joodse kalender gebaseerd is op de maancyclus*. Chanoeka begint wél steevast op de 25ste dag van de joodse maand kislev.
Chinees Nieuwjaar of Lentefeest (Chun Jie) is voor Chinezen het belangrijkste feest van het jaar. Het wordt dan ook niet alleen in het thuisland, maar in alle Chinatowns ter wereld uitbundig gevierd. Voor Chinezen luidt Nieuwjaar niet alleen het nieuwe jaar in, maar markeert het ook begin van de lente. Met spanning wordt afgewacht wat de grond in het nieuwe jaar zal opbrengen. Tegelijkertijd is Nieuwjaar een moment om tijd door te brengen met familie en vrienden en om uit te rusten van het voorbije jaar.
Grote levensloopmomenten, zoals geboorte, huwelijk en dood, staan bol van de tradities. Al eeuwenlang worden gebruiken en rituelen rond deze gebeurtenissen van generatie op generatie doorgegeven. Hieronder lees je hoe het komt dat we vandaag de dag het huwelijk volgens een bepaalde manier vieren.
Met de dood komt een einde aan iemands leven op aarde. Het is een belangrijk overgangsmoment waar velen zich dikwijls ongewild, maar tegelijk onvermijdelijk, op voorbereiden. Verschillende levensbeschouwingen hebben diverse rituelen en ideeën omtrent de dood. Christenen bijvoorbeeld geloven dat het lichaam vergankelijk is, in tegenstelling tot de ziel die blijft verder bestaan nadat iemand is overleden.
Een bedevaart is een ingetogen reis naar een religieuze of spirituele plaats. Bedevaarders ondernemen de tocht individueel of in groep. Niet alleen het doel van de reis is belangrijk, maar ook de tocht zelf heeft voor veel deelnemers een grote betekenis omdat hij ingegeven is door individuele, persoonlijke motieven. Veel bedevaarders willen bijvoorbeeld tot (spirituele) inkeer komen. Het ondernemen van de tocht wordt dan ook vaak als louterend ervaren. Een bedevaart kan ook een manier zijn om boete te doen, om te danken of om iets af te smeken.
In het katholieke Vlaanderen van weleer rustte er een zwaar taboe op zwangerschap en geboorte. Hoewel de Kerk veel kinderen krijgen als een zegen beschouwde en zelfs geregeld bij jonge gezinnen op bezoek ging om te informeren of er geen kindje op komst was, werden de menstruatie en seksueel contact als zondig en onrein beschouwd. Over de zwangerschap zelf werd daarom niet gepraat en als het toch moest gebeuren, werd er uiterst versluierde taal gebruikt. Vrouwen droegen wijde rokken en schorten om de gewichtstoename te verbergen.
In veel culturen spelen brood en gebak een hoofdrol tijdens religieuze feesten. Sommige gebruiken zijn heel plaatselijk, anderen worden wereldwijd gedeeld. In de christelijke traditie speelde brood vroeger een heel belangrijke rol. Zo werden er voor Aswoensdag speciale krakelingen gebakken, maakte men ter gelegenheid van Palmzondag een palmpaasstok waarop een vogel van brood wordt geplaatst en werden er op Pinksteren roggebroden uitgedeeld in de kerk. Veel van die gebruiken zijn inmiddels in onbruik geraakt, al blijven er hier en daar nog een aantal bestaan.
Overgangsrituelen of rites de passage duiden belangrijke momenten in een levenscyclus aan. Initiatierituelen zijn een bijzondere vorm van overgangsrituelen en bewerkstelligen de geleidelijke overgang van de kindertijd naar de volwassenheid. Zo wordt er bijvoorbeeld veel belang gehecht aan de opname in de (geloofs)gemeenschap van zesjarigen en aan de opname van twaalfjarigen in de wereld der jongvolwassenen. Familie en vrienden komen dan samen om dergelijke speciale gebeurtenissen te vieren. Initiatierituelen versterken met andere woorden het gemeenschapsgevoel.
Sommige tradities zijn beroepsgebonden. De mei planten, richten of steken is daar een voorbeeld van. Het gaat om een traditie in de bouwsector, die toegepast wordt als de metselaar de laatste steen van de bouw heeft gelegd en de daktimmer is gericht.
Divali of het feest van het licht is één van de belangrijkste hindoeïstische feesten. Divali is afgeleid van dipavali, wat in het Sanskriet zoveel betekent als ‘rij van lichtjes’. Het feest komt oorspronkelijk uit India, maar wordt vandaag de dag wereldwijd gevierd. Divali duurt doorgaans vijf dagen en vindt plaats op het einde van de maand Kartik en het begin van de maand Ashvin (oktober/november).
Op 6 januari of dertien dagen na eerste kerstdag wordt Dertiendag gevierd, beter gekend als Driekoningen, maar ook als Epifanie of Openbaring van de Heer.
De duivensport wordt beschouwd als een typisch Belgische traditie. De sport is in de eerste helft van de 19de eeuw in verschillende Belgische steden ontstaan en wordt tot op vandaag beoefend. In tegenstelling tot wat velen denken, waren de eerste duivenmelkers gegoede burgers die in de steden woonden. Zij beschikten namelijk als enigen over genoeg vrije tijd en (financiële) middelen. Na verloop van tijd konden ook de arbeiders zich met duivensport bezighouden en na 1880 werd de duivensport ook populair op het platteland.
Omdat er op school al lang genoeg wordt stilgezeten, wordt de pauze dikwijls aangegrepen om tal van spelletjes te spelen. Sommige spelletjes zijn vrij recent, terwijl anderen al eeuwen worden gespeeld, in alle mogelijke vormen en variaties. Van een aantal spelletjes weten we bijvoorbeeld dat ze al in het oude Egypte werden gespeeld en dankzij het schilderij Kinderspelen (1560) van Pieter Bruegel de Oude hebben we een vrij goed zicht op de spelletjes die kinderen hier in de middeleeuwen speelden. Hieronder geven we een aantal voorbeelden van ‘eeuwenoude’ spelletjes.
Een traditie die sterk is geëvolueerd, is het offeren van ex-voto’s. Ex-voto’s zijn allerlei voorwerpen of beeltenissen die gelovigen schenken aan specifieke heiligen in bedevaartplaatsen.
Geen dorpsfeest, processie of optocht gaat uit zonder dat een lokale fanfare of harmonie het feest met de nodige blaasmuziek opfleurt. Haast iedereen is dan ook vertrouwd met het traditionele beeld van muzikanten die strak in het uniform door de straten marcheren. Muziekverenigingen hebben altijd al een grote rol gespeeld in het sociaal-culturele leven en de feestcultuur van België, Nederland en Noord-Frankrijk en zijn ook nu nog sterk verankerd in de maatschappij.
Het gansrijden is een eeuwenoude traditie die nog steeds actief wordt beoefend in Antwerpse polderdorpen als Zandvliet, Berendrecht, Lillo, Stabroek, Ekeren en Hoevenen. Vooral de laatste twintig jaar kent het spel een ware heropleving. De meeste gansrijdersverenigingen moeten zelfs met wachtlijsten werken omdat er elk jaar maar dertig deelnemers aan de wedstrijd mogen deelnemen.
Hoewel velen denken dat Halloween een vrij nieuw volkscultureel evenement is, bestaat Halloween al verschillende eeuwen. Dergelijke vieringen in België zijn evenwel een eerder recent fenomeen.
De veertigste dag na Pasen (de verrijzenis van Jezus) oftewel de tiende dag voor Pinksteren (de neerdaling van de Heilige Geest) viert de christelijke gemeenschap Hemelvaartsdag. Hemelvaartsdag valt dan ook steeds op een donderdag. Sinds de vierde eeuw wordt op deze donderdag de tocht van Jezus naar de hemel herdacht.
50 worden is niet niks. Veel mensen leven dan ook wat bewuster naar deze verjaardag toe dan naar andere. In Leuven hebben ze een wel heel bijzondere manier om met dit overgangsritueel om te gaan. Op veertigjarige leeftijd verenigen mannen uit hetzelfde geboortejaar zich daar namelijk om samen naar dit belangrijke moment toe te leven. In de 10 jaar tussen hun 40ste en 50ste verjaardag organiseren ze en nemen ze deel aan allerhande activiteiten en ontstaat er een hechte onderlinge band.
Het huwelijk wordt overal anders gevierd. Amita Sejpal, de public relations manager van de Swami Nayaran-tempel in Antwerpen, legde Volkskunde Vlaanderen vzw uit welke tradities er aan een Indisch Hindoeïstisch huwelijk verbonden zijn. Hindoeïstische huwelijken staan hier bekend om hun kleurrijke rituelen, maar worden in het thuisland anders gevierd naargelang de religieuze vertakking en de bevolkingsgroep waartoe de partners behoren. Amita en haar man zijn in India getrouwd en kwamen daarna naar België. In ons land komen Hindoeïstische huwelijken niet zo vaak voor.
Ieder jaar rond maart vieren hindoes feest. Op de eerste dag na de volle maan van de maand Phalguna vieren ze het Holi- of Phagwafeest, dat ook wel het kleurenfestival wordt genoemd. Holi is een combinatie van een lente- en een nieuwjaarsfeest en viert de overwinning van het goede op het kwade. Een van de meest opvallende gebruiken van Holi is dat mensen elkaar bestrooien met gekleurd poeder en water. Het is een kleurrijk en een hoopvol feest, waarbij veel wordt gegeten, gezongen en gedanst.
Wanneer twee mensen in het huwelijksbootje stappen, beloven ze hun verdere leven met elkaar te delen. Jaarlijks herdenken velen dan ook hun huwelijksdag waarop ze deze belofte hebben gedaan. Belangrijke huwelijksverjaardagen zouden door sommigen reeds sinds de zestiende eeuw worden gevierd en krijgen vandaag de dag nóg meer aandacht dan vroeger. Deels omdat de gemiddelde huwelijksduur is gestegen doordat ook de gemiddelde levensduur is gestegen.
Elke cultuur heeft zijn eigen manieren om om te gaan met de grote momenten in het leven. Het spreekt dan ook voor zich dat ook aan rouwen heel wat tradities en gebruiken verbonden zijn. In deze tekst lees je hoe binnen de Islam afscheid wordt genomen van een overleden dierbare. Moslims geloven dat Allah over alles beslist, dus ook over waar en wanneer iemand overlijdt. Zij beschouwen de dood echter niet als een eindpunt, maar veeleer als een verandering van de toestand.
De ‘Hadj’ is de traditionele Islamitische bedevaart naar Mekka. Het is een van de vijf pijlers of beginselen van het Islamitische geloof. Deze bedevaart is daarom een verplichting voor elke gezonde volwassen moslim, die over voldoende bestaansmiddelen beschikt. Tijdens de Hadj komen jaarlijks enkele miljoenen moslims van over de hele wereld naar Mekka. De Hadj is zo de grootste religieuze bijeenkomst ter wereld. Het tijdstip van de bedevaart wordt bepaald door de maankalender en valt steeds in het najaar. De Hadj heeft telkens plaats in de aanloop naar het Offerfeest.
Hoewel brood en gebak in de islamistische keuken een belangrijke rol spelen, zijn er weinig specifieke vormen van gebak verbonden aan bepaalde feesten. Zo wordt tijdens het Suikerfeest zoet gebak geserveerd dat echter heel het jaar door ook wordt gegeten. Het Suikerfeest of het kleine feest is één van de belangrijkste feesten voor de islamitische gemeenschap. In het Arabisch wordt het feest 'îd al-fiṭr of Aid al-Fitr genoemd.
Overgangsrituelen of rites de passage duiden belangrijke momenten in ieders levenscyclus aan. Initiatierituelen zijn een bijzondere vorm van overgangsrituelen en bewerkstelligen de geleidelijke overgang van de kindertijd naar de volwassenheid. Iedere cultuur heeft zijn eigen initiatierituelen. Binnen de islamitische gemeenschap worden jongens vroeger in de geloofsgemeenschap en in de wereld van de jongvolwassenen opgenomen dan meisjes.
De tiende dag van de joodse maand tishrei of de tiende dag na Rosj Hasjana of Joods Nieuwjaar vieren de joden Jom Kipoer of Grote Verzoendag. Jom Kipoer begint elk jaar op een andere datum omdat de joodse kalender gebaseerd is op de maancyclus*.
Vele rituelen en tradities verbonden aan het huwelijk vinden hun oorsprong in het jodendom. De joodse huwelijksrituelen verschillen evenwel sterk van regio tot regio en van gemeenschap tot gemeenschap.
Met de dood komt een einde aan iemands leven op aarde. Het is een belangrijk overgangsmoment waar velen zich dikwijls ongewild, maar tegelijk onvermijdelijk, op voorbereiden. Verschillende levensbeschouwingen hebben diverse rituelen en ideeën omtrent de dood. Joden bijvoorbeeld geloven dat overledenen een nieuw leven bij God beginnen en geloven tevens in de kans op verrijzenis.
Voortplanting als religieuze verplichting
Van ieder joods koppel wordt verwacht dat ze kinderen zullen krijgen. Het is zelfs een religieuze verplichting. In de Bijbel staat: 'Wees vruchtbaar en word talrijk; bevolk de aarde en breng haar onder je gezag'. Geboortebeperking is met andere woorden in principe verboden. Te meer omdat iedere vrouw misschien de toekomstige Messias kan verwachten. Traditioneel dient ieder koppel minstens twee kinderen te krijgen waaronder bij voorkeur een jongen en een meisje.
In veel culturen spelen brood en gebak een hoofdrol tijdens religieuze feesten. Ook in de joodse traditie is dat het geval. Hieronder volgen een aantal voorbeelden.
Overgangsrituelen of rites de passage duiden belangrijke momenten in ieders levenscyclus aan. Initiatierituelen zijn een bijzondere vorm van overgangsrituelen en bewerkstelligen de geleidelijke overgang van de kindertijd naar de volwassenheid. Iedere cultuur heeft zijn eigen initiatierituelen. Zo hecht de joodse gemeenschap bijvoorbeeld veel belang aan de opname van twaalf- en dertienjarigen in hun geloofsgemeenschap en in de wereld van de jongvolwassenen.
Als kind gaan we er naartoe met onze ouders of grootouders, als tiener spreken we er af met vrienden of met een (potentieel) liefje, als ouder nemen we onze kinderen er mee naartoe en als grootouder genieten we van het plezier dat onze kleinkinderen er beleven: de kermis is er voor jong en oud.
Kerst is een christelijk feest, waarmee de geboorte van Jezus Christus wordt herdacht. Dat gebeurt zowel op Kerstavond (24 december) als op Kerstdag (25 december). Uit bronnen blijkt dat Kerstmis al sinds de vierde eeuw gevierd wordt. Het was Romeins keizer Constantijn De Grote die in dezelfde eeuw besliste om de viering op 25 december vast te leggen.
Ieder jaar wordt op 15 november Koningsdag gevierd in België. Dit feest wordt ook wel Dag van de Koning of Koningsfeest genoemd. In de volksmond heeft men het meestal over Dag van de Dynastie, maar die benaming is eigenlijk niet juist: op Koningsdag wordt immers alleen hulde gebracht aan de koning van België en niet aan de hele Koninklijke familie. Koningsdag is in België geen officiële feestdag. Wel krijgen de meeste ambtenaren een dagje vrij.
Elke avond wordt aan de Menenpoort in Ieper om klokslag 8 uur het verkeer even stilgelegd voor de korte ceremonie van de Last Post. Deze korte, maar ontroerende ceremonie is in de eerste plaats de herdenking van en een eerbetoon aan de Britse soldaten die tijdens de Eerste Wereldoorlog gesneuveld zijn. Haar symboliek krijgt ook erkenning in het buitenland, en dan vooral in Groot-Brittannië waar de herinnering aan de Great War zeer levendig gehouden wordt.
In Vlaanderen hebben de meeste leerlingen een stem in het beleid van hun school via hun vertegenwoordigers in de leerlingenraad. De overheid heeft immers decretaal bepaald dat alle secundaire scholen een leerlingenraad moeten oprichten, tenzij het schoolreglement de participatie van leerlingen op een andere manier garandeert en er geen 10% van de leerlingen zijn die om een leerlingenraad verzoeken. De wijze waarop de leerlingenraad verkozen moet worden ligt ook vast. Iedere leerling moet zich kandidaat kunnen stellen, de stemming is verplicht en anoniem.
Aan het einde van Jom Kipoer of Grote Verzoendag worden reeds voorbereidingen getroffen voor het Loofhuttenfeest. Het Loofhuttenfeest of Soekot is een oogstfeest enerzijds en herdenkt de veertigjarige tocht door de woestijn anderzijds. Het feest duurt negen dagen en begint op de vijftiende dag van de joodse maand tishrei. Elk jaar begint het Loofhuttenfeest op een andere dag omdat de joodse kalender gebaseerd is op de maancyclus*. Zoals alle joodse vieringen vangt ook deze viering reeds ’s avonds aan**.
In optochten marcheren majorettes traditioneel voor een blaasorkest en voeren ze choreografieën uit. Daarbij maken de meisjes gebruik van een stok, die een baton wordt genoemd. De baton wordt gebruikt om draaiende bewegingen te maken of op te werpen. Met hun aanwezigheid in stoeten en optochten onderstrepen de majorettes het feestelijke karakter van het evenement. Net zoals de leden van blaasorkesten stappen ze op in uniform. Hun soms opvallend gekleurde uniformen bestaan uit een kort rokje, een strak maillot en laarsjes.
Voor veel mensen is Maria Lichtmis een dag waarop pannenkoeken worden gegeten. Maar het is ook een christelijk feest waarop kaarsen worden gewijd, processies uitgaan en pasgeborenen worden gezegend in de kerk. Sinds 1969 heet het feest in het Romeinse missaal officieel ‘het feest van de opdracht van de heer’ omdat die dag meer in het teken van Christus dan van Maria staat.
Maria-Tenhemelopneming wordt ook Maria-Hemelvaart, Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaart, de ontslaping/ontslapenis van Maria of halfoogst genoemd. Het vieren van Maria-Tenhemelopneming is een kerkelijke traditie en het betreft bovendien één van de oudste en belangrijkste Mariafeesten.
In de volksdevotie neemt de Mariaverering een zeer belangrijke plaats in. Vele christenen richten zich namelijk het liefst tot Maria. Dit omdat ze zowel tot de menselijke als tot de goddelijke wereld behoort. Als moeder van Jezus en moeder van God wordt ze beschouwd als een dienstbare, diepgelovige, eerlijke, troostende, trouwe, zachte, zorgzame vrouw die altijd een luisterend oor biedt. Maria bemiddelt bij Jezus en bij God. Maria wordt dan ook voornamelijk vereerd als middelares. Zeer belangrijk is dat Maria wel mag worden vereerd en aanroepen, maar niet mag worden aanbeden.
Iedereen heeft ongetwijfeld minstens al één keer op een markt rondgelopen. Zeker omdat iedere markt vrij toegankelijk en daarom tegelijk ook zeer uitnodigend is: je kan er zomaar “binnen- en buitenlopen”. De gezellige en uitgelaten sfeer zorgt ervoor dat iedereen er meestal net “iets” langer rondloopt dan gepland. En hoewel sommige mensen slechts sporadisch een markt bezoeken, zijn er nog steeds voldoende andere mensen voor wie hun wekelijkse marktbezoek een traditie is geworden.
Een Marokkaans huwelijk kan op verschillende manieren worden gevierd. Veel hangt af van de regio’s waar het bruidspaar en hun families uit afkomstig zijn. Katrien de Smet, medewerkster van de Federatie van Marokkaanse Verenigingen en voorzitster ad interim van Nakhla vzw, en Zohra Boucharafat, coördinatrice van diezelfde vzw, vertelden LECA meer over Marokkaanse trouwpartijen in België en in het thuisland.
Lelietjes-van-dalen worden bij ons traditioneel op 1 mei gegeven aan de mensen die we graag zien. De traditie zegt dat de witte bloem een teken van het voorjaar is en dat ze tot het volgende voorjaar geluk en gezondheid brengen. Waar het gebruik precies vandaan komt, is niet echt duidelijk. Vooral in Frankrijk leeft de traditie nog heel erg. In de week voor 1 mei zijn meiklokjes dan ook overal te koop bij bloemisten en in de supermarkt. Ook in België zijn er nog heel wat mensen die op die dag meiklokjes uitdelen aan vrienden en geliefden.
Op de tweede zondag van mei worden moeders in ons land vaak letterlijk in de bloemetjes gezet. Hoewel moeders in heel wat culturen al eeuwen worden geëerd is onze huidige Moederdag een vrij jonge traditie. Algemeen wordt aangenomen dat de oorsprong van een dag voor moeders in de Verenigde Staten ligt. Maar voor België gaat dat niet helemaal op. De Antwerpse Moederdag – die valt op 15 augustus – heeft immers haar eigen verhaal dat afwijkt van dat van de rest van het land.
Het voorlezen van nieuwjaarsbrieven op 1 januari is ongetwijfeld het bekendste nieuwjaarsgebruik in Vlaanderen. Die gewoonte gaat bovendien al eeuwen terug. Zo zijn er brieven bewaard van de uitgeversfamilie Plantijn-Moretus uit het einde van de 16de eeuw. De jongens schreven gedichten in het Latijn en werden daarvoor beloond met boeken. Nieuwjaarsbrieven waren in die tijd geen wijdverspreid fenomeen en kwamen slechts voor bij gezinnen uit de rijke burgerij.
IJsberen zijn sportievelingen die tijdens de wintermaanden in clubverband of individueel in openlucht zwemmen. Het hoogtepunt van de winterzwemming is de nieuwjaarsduik, die traditioneel op een van de eerste dagen van het jaar plaatsheeft. In Vlaanderen is de nieuwjaarsduik in Oostende, die de laatste jaren uitgegroeid is tot een massa-evenement met duizenden deelnemers, de bekendste. Deze nieuwjaarsduik werd een eerste keer georganiseerd in 1987.
Jaarlijks wordt binnen de islam het Offerfeest gevierd. Er wordt ook dikwijls over het schapenfeest of over het grote feest* gesproken. Het Offerfeest is één van de belangrijkste feesten voor de islamitische gemeenschap. De datum waarop het feest aanvangt, wordt bepaald volgens de islamitische kalender. Om die reden wordt het Offerfeest niet elk jaar vanaf dezelfde datum gevierd. De islamitische kalender houdt namelijk rekening met de stand van de maan.
In het midden van de 16de eeuw begon Nieuwjaar in verschillende streken op een andere datum: op 1 maart, op Pasen, op kerstdag óf op 1 januari. In 1563 besliste de Franse koning Karel IX dat 1 januari voortaan nieuwjaarsdag zou zijn. Op 16 juni 1575 nam Luis de Requesens y Zúñiga dezelfde beslissing voor de Zuidelijke Nederlanden. Na de invoering van de gregoriaanse kalender in 1582 haalde 1 januari het als nieuwjaardag in steeds meer landen in Europa en daarna de wereld (met vandaag nog steeds als grote uitzondering het Chinese nieuwjaar).
Hoewel Pasen een viering is die haar wortels voor een groot deel in het christendom heeft, kijken ook niet-christenen al lang van tevoren naar het feest uit. Pasen heeft namelijk niet alleen met de wederopstanding van Jezus te maken, maar wordt ook en tegenwoordig zelfs vooral met paaseieren rapen geassocieerd - en dus met chocolade smullen! Die eieren raken natuurlijk niet zomaar in je huis of tuin verstopt. De traditie wil dat ze op een heel bijzondere manier tot bij jou gebracht worden: op Pasen zijn zowel de paasklokken als de paashaas de gulle gevers van dienst.
Op Pasen herdenkt en viert de katholieke kerk de wederopstanding van Jezus. De oorsprong van dit feest ligt echter niet alleen in het christendom. Zo herdenkt de joodse gemeenschap met dit feest de tocht naar het Beloofde Land onder leiding van Mozes, na vierhonderd jaar slavernij in Egypte. Anderzijds heeft Pasen ook niet-religieuze wortels, omdat met dit feest ook de terugkeer van de lente gevierd werd.
Jaarlijks herdenkt de joodse gemeenschap gedurende acht dagen de bevrijding uit Egypte, namelijk tijdens Pesach of het feest van de ongedesemde broden. Het feest begint elk jaar op een andere dag, omdat de joodse kalender gebaseerd is op de maancyclus*. Pesach begint wel telkens ’s avonds** op de vijftiende dag van de joodse maand nisan. Gedurende de eerste en laatste twee dagen mag er niet worden gewerkt en wordt er gefeest. De vier overige dagen betreffen tussendagen.
De vijftigste dag na Pasen (de verrijzenis van Jezus) en de tiende dag na Hemelvaartsdag (de hemelvaart van Jezus) viert de christelijke gemeenschap Pinksteren of Sinksen. Op deze dag wordt de neerdaling van de Heilige Geest herdacht.
Poerim of Lotenfeest is een joods bevrijdingsfeest dat jaarlijks wordt gevierd op de veertiende dag van de joodse maand adar. Poerim valt altijd op een andere datum en soms zelfs in een andere maand omdat de joodse kalender gebaseerd is op de maancyclus*. Op deze dag herdenken de joden dat hun volk in de vijfde eeuw vóór onze jaartelling in Perzië kon ontsnappen aan een grootschalige uitroeiing.
Iedereen heeft er ongetwijfeld ooit minstens één in zijn of haar handen gehad: een poëziealbum. Het poëziealbum, liber amicorum of album amicorum zou ontstaan zijn in de loop van de 16de eeuw in de Duitse hogere kringen. Studenten zouden toen voor elkaar teksten en illustraties hebben gebundeld.
Als we denken aan het verzamelen van prentjes of stickers, denken we al snel aan de voetbalstickers van Panini of de plaatjesboeken van Artis Historia of Chocolade Jacques. Wanneer ontstond echter het idee om dergelijke prentjes te verkopen of gratis aan te bieden bij bepaalde producten? En is deze trend tanende of blijft de formule succes oogsten? Het antwoord op de eerste vraag is te vinden in een grootwarenhuis te Parijs omstreeks 1850.
De ramadan is de negende maand van de islamitische kalender, ook wel de vastenmaand genoemd. Gedurende deze vastenmaand vast de islamitische gemeenschap, dit wil zeggen dat moslims tussen zonsopgang en zonsondergang niet eten, niet drinken, niet roken en geen geslachtsgemeenschap hebben. Kleine kinderen, zieken, zwangere vrouwen en iedereen voor wie vasten een bedreiging voor de gezondheid kan vormen, mogen gedurende deze periode echter wél eten en drinken overdag. Tijdens de ramadan wordt tevens herdacht dat Mohammed zijn eerste boodschap van Allah ontving.
Sinds mensenheugenis spreken reuzen al tot de verbeelding. Het hoeft dan ook niet te verwonderen dat deze bijzondere figuren wereldwijd in tal van volksverhalen en sprookjes opduiken. In de Christelijke en Joodse leer is de sterke reus Goliath, die door David werd verslaan, wellicht de bekendste. Ook in de Griekse mythologie komen reuzen voor, zoals bijvoorbeeld Atlas die de wereld op zijn schouders draagt. In veel van die verhalen staan reuzen symbool voor de strijd tussen goed en kwaad.
Rosj Hasjana betekent 'begin van het jaar'. Joden vieren op Rosj Hasjana dus Nieuwjaar. De joodse nieuwjaarsviering begint op de eerste dag van de joodse maand tishrei en duurt twee dagen. Omdat de joodse kalender gebaseerd is op de maancyclus begint Nieuwjaar ieder jaar op een andere datum*. Op joods Nieuwjaar wordt de schepping van de wereld herdacht.
Saint-Patrick’s Day is een Ierse feestdag die ieder jaar op 17 maart uitbundig wordt gevierd. Omdat vele Ieren in de loop der jaren geëmigreerd zijn, wordt hun nationale feestdag tegenwoordig wereldwijd gevierd. Te meer omdat Saint-Patrick’s Day niet enkel een Ierse feestdag is, maar ook een christelijke feestdag.
In ons land worden ontelbaar veel miss- en misterverkiezingen gehouden, zowel op regionaal, provinciaal als nationaal niveau. Zo verkiezen ze jaarlijks in Beervelde een Aardbeienprinses, in Antwerpen een Miss Diamant en in Overijse een nieuwe druivenkoningin. Ook iedere provincie kiest jaarlijks zijn mooiste inwoner en op nationaal niveau wordt er onder andere een Miss België, Miss Sports Belgium en Miss Welness gekozen.
De handboog, de voetboog, de kleine kruisboog, de Sint-Jansboog en de buks zijn gevaarlijke wapens waar je de dag van vandaag gelukkig zelden of nooit oog in oog mee komt te staan. Toch hoef je niet naar een museum te gaan om deze van oorsprong middeleeuwse wapens te bewonderen of zelf te hanteren. De wapens en de schutterij worden nog actief beoefend door schuttersgilden. De schutters zijn van oudsher georganiseerd in de schuttersgilden. Schuttersgilden vind je in bijna alle Europese landen.
In 1952 werd in Amerika de derde zondag van april uitgeroepen als Assistent Day. Oorspronkelijk was het niet enkel de bedoeling om op die dag secretaresses in de bloemetjes te zetten als dank voor hun bijdrage aan het bedrijf, maar was het ook de bedoeling om vrouwen aan te moedigen om secretaresse te worden. Pas in de jaren 80 à 90 van de twintigste eeuw kende deze feestdag een wereldwijde verspreiding.
Sint-Antonius leefde in de 3de eeuw in Egypte. Na de dood van zijn ouders deed hij als jongvolwassene afstand van zijn bezittingen en trok hij als kluizenaar de woestijn in. Tijdens zijn kluizenaarschap werd Antonius onder meer geplaagd door demonen in de gedaante van leeuwen, beren, schorpioenen, slangen, zwarte glimmende jongetjes, vuurvonken, een zeer aantrekkelijke vrouw en een stapel goud en zilver. Toch slaagde Antonius er in een deugdzaam leven te leiden vol boetedoening en kon hij een leven opbouwen dat vrij van hartstochten was.
Sint-Maarten, wier naamfeest we op 11 november vieren, heet officieel Martinus van Tours (ca. 316 -397). Niet alleen in onze streken, maar ook op heel wat andere plaatsen in Europa, is hij traditioneel een van de meest vereerde heiligen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat er honderden kerken en kapellen naar hem genoemd zijn. Martinus werd geboren in Pannonië, dat vandaag de dag tot Hongarije behoort. In zijn jeugdjaren werd hij als soldaat in het Romeinse leger ingelijfd.
In grote delen van Europa is het vieren van de Sint een van de meest populaire tradities. Vandaag kennen we Sinterklaas allemaal als de eerbiedwaardige bejaarde kindervriend, die elk jaar opnieuw in de periode voor 6 december uit Spanje naar Vlaanderen komt. Tijdens zijn verblijf brengt hij geschenken naar de kinderen die het hele jaar braaf geweest zijn. Sinds jaar en dag wordt hij daarbij geholpen door Zwarte Piet.
In onze cultuur wordt zelden overdag geslapen, met uitzondering van kinderen jonger dan drie à vier jaar. Slaap is dan ook een soort van overgangsmoment van de ene dag naar de andere. Toch is dat niet altijd zo geweest. Het zou zelfs een relatief recent verschijnsel zijn, dat is doorgebroken met de komst van de moderne economie. Er zijn heel wat bronnen die suggereren dat er in het pre-industriële tijdperk veelvuldig overdag geslapen werd in onze contreien. Zonder elektriciteit gingen mensen bovendien vaak vroeger slapen in de winter dan in de zomer.
Sluiterkensdag is een traditie die stilaan aan het verdwijnen is. Vandaag de dag weten nog maar weinig mensen wat sluiterkensdag inhoudt terwijl deze traditie vroeger algemeen gekend en verspreid was in Vlaanderen. Op sluiterkensdag mocht iemand worden buiten- of opgesloten. Het zogenaamde slachtoffer werd pas weer vrijgelaten wanneer hij of zij beloofd had iets (niet) te zullen doen of wanneer hij of zij beloofd had de zogenaamde daders te zullen trakteren.
Hieronder vindt je een aantal voorbeelden van speelplaatsspelletjes. Het spreekt voor zich dat deze lijst niet volledig is. Van elk spelletje bestaan er bovendien vele verschillende variaties. Vroeger werden bepaalde spelletjes bijvoorbeeld op een andere manier gespeeld dan vandaag de dag en ook in verschillende scholen worden bepaalde spelletjes op een andere manier gespeeld.
Steltenlopen wordt traditioneel gezien als een kinderspel of een volkssport. Sommige steltenlopers leerden thuis steltenlopen, anderen kregen het dan weer op school of in de jeugdbeweging onder de knie. In heel wat speelkoffers is ook vandaag de dag nog steeds een paar stelten te vinden. Steltenlopen is echter veel meer dan leuk vertier: al duizenden jaren maakt steltenlopen deel uit van de sociale, rituele en religieuze gebruiken van mensen en leefgemeenschappen overal ter wereld.
De visserij aan de Belgische kust is niet meer wat het geweest is. Met nog slechts enkele tientallen vissersschepen is de eens zo grote Belgische zeevissersvloot in een aantal decennia gedecimeerd. Dat heeft onder meer te maken met het feit dat de visserij in de tweede helft van de20ste eeuw aan grote technische veranderingen onderhevig is geweest. De kleinere vissersvaartuigen evolueerden naar grotere eenheden. Er kwamen steeds krachtiger motoren aan boord wat de mogelijkheid bood om op grootschalige wijze te gaan vissen.
Sport is niet alleen een belangrijke bron van ontspanning, maar ook van vermaak. Vele sportliefhebbers wagen zich liever niet aan de sportbeoefening zelf, maar verkiezen het om voor bepaalde sportclubs of -verenigingen te supporteren.
Heel wat scholen, verenigingen en gemeenten organiseren lokale zoektochten naar talent. De kandidaten worden uitgenodigd om op een podium het beste van hun kunnen te etaleren qua dans, zang, martial arts, acrobatie,goochelen of nog iets anders. Sommige talentenjachten zijn opgevat als een soort van vrij podium, andere kennen dan wel weer een eerste, tweede en derde prijs toe.
De tandenfee is een fantastisch figuurtje dat de hoofdrol speelt in een volksverhaal dat dikwijls aan kinderen wordt verteld wanneer hun tanden beginnen te wisselen: “Als je een melktand verliest, moet je die melktand onder je hoofdkussen leggen. ’s Nachts komt de tandenfee de melktand ofwel ophalen ofwel bekijken én legt ze een muntstuk onder je hoofdkussen.”
De trawantel of traweiteldans zou één van de oudste volksdansen in onze streken zijn. Al is de term “volksdans” misschien niet de meest toepasselijke. Volksdansen zijn namelijk groepsdansen die door iedereen kunnen worden aangeleerd en kunnen worden gedanst. De trawantel daarentegen is een eerder ingewikkelde dans voorbehouden voor mannelijke gildeleden. Bovendien wordt deze dans enkel bij bepaalde gelegenheden uitgevoerd.
Rond trouwen bestaan er heel wat gewoonten en tradities. Die kunnen van land tot land erg verschillen. Saban Gök van de Turkse Unie van België legde LECA uit hoe een Turks huwelijk gevierd wordt. Bij een Turks trouwfeest komen namelijk heel wat tradities kijken, maar om die goed te begrijpen, is het belangrijk om alles in de juiste context te plaatsen.
Ook vaders worden op een dag in het jaar speciaal in de watten gelegd voor hun goede zorgen. In België gebeurt dat doorgaans op de tweede zondag van juni, al zijn er streken waar vader op 19 maart gevierd wordt.
In februari kleuren de winkelstraten rood. In iedere etalage is wel ergens een verwijzing naar Valentijn, de dag waarop geliefden elkaar verwennen met kaarten, bloemen, chocolade en cadeautjes. Veertien februari is ook een topdag voor restaurants, want veel koppels vieren Valentijn buitenshuis.
Doordat er vandaag de dag meer en meer televisie wordt gekeken, wordt er dikwijls vergeten dat we over een eeuwenoude rijke vertelcultuur beschikken. Dagelijks vertellen we sowieso verhalen over alledaagse gebeurtenissen, maar dikwijls worden er ook minder alledaagse verhalen verteld. Doorgaans betreffen het in dat geval verschillende soorten volksverhalen die meestal aan kinderen worden verteld.
De ene kijkt er al lang van tevoren naar uit, de ander laat het liever allemaal stilletjes aan zich voorbij gaan. Feit is dat er geen ontkomen aan is: één keer per jaar ben je nu eenmaal jarig. Tegenwoordig vinden we het vanzelfsprekend dat een jarige een dag lang in de belangstelling staat, maar toch is je verjaardag vieren een recente traditie: vóór de twintigste eeuw was een jaartje ouder worden namelijk maar zelden een aanleiding om te feesten.
Op de maandag na de eerste zondag na Driekoningen wordt Verloren Maandag gevierd. Sommigen spreken ook van Verzworen Maandag. Vroeger ging Verloren Maandag gepaard met heel wat gebruiken. Zo werd er speciaal brood gebakken, gingen mensen van deur tot deur om fooien te verzamelen of hielden ze feestelijke optochten die doorgaans eindigden in de herberg. De meeste van die tradities zijn inmiddels verdwenen. Alleen in de streek rond Antwerpen wordt Verloren Maandag nog echt gevierd, al beperkt het vieren zich tot het eten van worstenbroden en appelbollen.
Iedereen kent minstens één persoon die iets verzamelt. Verzamelen zou namelijk één van de oudste tradities zijn. Vroeger was het verzamelen van waardevolle objecten in de eerste plaats voorbehouden voor geestelijke en wereldlijke machthebbers, maar vooral vanaf de negentiende eeuw heeft het verzamelen een democratiseringsproces ondergaan. Vandaag de dag kan werkelijk iedereen verzamelaar worden. Het is zelfs zo dat alle mogelijke objecten, dus ook zeer triviale objecten, ondertussen kunnen worden uitverkoren als object van een verzameling.
Vinkenzetten is het houden van zangwedstrijden voor vinken. Deze wedstrijden worden in de periode tussen 1 april en 31 augustus georganiseerd en verlopen volgens een bepaald stramien. Eerst brengen de vinkeniers hun gekooide vinken ‘in reke’. Dat betekent dat ze de kooien met de vogels op een rij zetten, met telkens ongeveer 2m40 tussen. De vinkenier gaat vervolgens voor de kooi zitten rechts van zijn eigen vogel, luistert en noteert de geldige zangen. Bij een wedstrijd is het immers de bedoeling dat een vink zoveel mogelijk geldige fluitsignalen (liedjes) laat horen.
Voetbal: je houdt er van of je voelt er echt niets voor. Zeker is dat er geen ontsnappen aan is. Voetbal is immers de populairste sport ter wereld. In Vlaanderen is dan niet anders: met bijna een vierde van de jongeren en ruim 5 procent van de volwassenen als actieve spelers is voetbal ook hier de meest beoefende sport. Het merendeel van die spelers is aangesloten bij een club en speelt in competitieverband, maar er zijn evengoed voetballers die het gewoon bij een occasioneel potje voetbal onder vrienden houden.
Vrijzinnig humanistische kinderen vieren doorgaans twee overgangsmomenten in hun leven. Rond de leeftijd van 6 jaar wordt een lentefeest georganiseerd voor kinderen die de stap maken tussen de kleuterklas en de lagere school. Ook 12-jarigen vieren een overgangsmoment tijdens het ‘feest vrijzinnige jeugd’ (FVJ). Lentefeesten en feesten vrijzinnige jeugd komen in België voor sinds het einde van de 19de eeuw. In Gent bijvoorbeeld vond het eerste feest van de vrijzinnige jeugd plaats in 1887 in de Vooruit. Er waren zes deelnemertjes.
Een buitenbeentje onder de huwelijksplechtigheden is het vrijzinnige huwelijk, of correcter gezegd de vrijzinnig-humanistische relatieplechtigheid. Bijzonder hierbij is dat het koppel de inhoud en de vorm van de ceremonie zelf bepaalt en er geen rituelen zijn die steeds opnieuw terugkeren. LECA wilde meer weten en sprak met Winnie Belpaeme, moreel consulente van het Provinciaal Centrum voor Morele Dienstverlening in Gent. Hieronder kun je lezen wat er bij een vrijzinnige relatieplechtigheid komt kijken.
Op 11 november 1918 om 11 uur ‘s morgens werd de wereld uit de nachtmerrie van de Grote Oorlog verlost. In Rethondes, in een treinwagon in een bos in het Franse Compiègne, hadden enkele uren voordien de bevelhebbers van het Duitse leger de capitulatie ondertekend. De wapens van de oorlogvoerende partijen zwegen na vier jaar strijd. Wapenstilstand is sindsdien de dag om alle oorlogsslachtoffers, burgers en militairen, te herdenken, ook de slachtoffers van oorlogen die nadien volgden.
De zesde en de zevende dag van de joodse maand sivan vieren joden het Wekenfeest of Sjawoe’ot. Er mag dan niet worden gewerkt. Het Wekenfeest begint elk jaar op een andere dag, en soms zelfs in een andere maand, omdat de joodse kalender gebaseerd is op de maancyclus*. Dit feest valt wel telkens vijftig dagen of zeven weken na Pesach. Het is tevens het einde van de Omertelling, dit is de tijd tussen Pesach en het Wekenfeest**.
Op 4 oktober besteden talloze landen extra aandacht aan de rechten van de dieren. Dit is zo sinds een internationaal congres voor dierenbescherming (Wenen) in 1929 deze dag uitriep tot Werelddierendag. De beslissing om een themadag aan de dieren te wijden viel niet helemaal uit de lucht. Al jaren voordien werd vanuit verschillende hoeken meer aandacht gevraagd voor het dierenwelzijn.
Met vallen en opstaan, een duwtje in de rug en een beetje extra steun van een stel tijdelijke zijwieltjes leren kinderen in Vlaanderen al op jonge leeftijd fietsen. En voor de meesten betekent dat automatisch ook ‘jong geleerd is oud gedaan’. Fietsen is een goedkoop en gemakkelijk transportmiddel. Daarnaast is het ook een gezonde hobby, een passie en voor enkelen zelfs een beroep. Fietsen zit dan ook ingebakken in ons dagelijkse leven. Maar wat hier in Vlaanderen een dagdagelijks gebruik is, is dat op andere plaatsen niet.
Of je nu een wegpiraat, zondagsrijder of ervaren chauffeur bent: het kan nooit kwaad om je voertuig te laten zegenen. In verschillende gemeenten kan je jaarlijks terecht om je auto, maar ook je brommer, fiets, motor, tractor, vrachtwagen,… door de pastoor met gewijd water te laten besprenkelen om zo ongelukken af te wenden.
| Beleid Sectornieuws Publicaties Studiedagen Educatie |
Bibliotheek E-documenten Links Colofon Archief |
|
© Leca VZW - Powered by Websmash.be - Ontwerp Mario Debaene